Św. Anna prosi o ciszę

Tomasz Gołąb

|

Gość Warszawski 42/2014

publikacja 16.10.2014 00:00

Matka Boża z Dzieciątkiem, święci, archaniołowie sprzed 1500 lat… W tle słychać koptyjskie śpiewy. W Muzeum Narodowym otwarto po przebudowie bezcenną ekspozycję zabytków kultury i sztuki nubijskiej.

 Św. Anna i inne malowidła z Faras to jedne z najpiękniejszych skarbów cywilizacji rozwijającej się ponad 1500 lat temu na terenach dzisiejszego Sudanu Św. Anna i inne malowidła z Faras to jedne z najpiękniejszych skarbów cywilizacji rozwijającej się ponad 1500 lat temu na terenach dzisiejszego Sudanu
Muzeum Narodowe w Warszawie

Widz czuje się niemal jak w świątyni. Dzięki animacji komputerowej widać prezbiterium, nawy, kaplice i przedsionek kościoła z VIII wieku, którego ruiny odnaleźli w latach 1961–1964 polscy archeolodzy pod kierunkiem prof. Kazimierza Michałowskiego. W sali zaprojektowanej tak, by oddawała nastrój panujący w historycznym wnętrzu sakralnym, znalazły się malowidła rozmieszczone podobnie jak w pierwotnej świątyni. Oglądając je, można posłuchać oryginalnych koptyjskich śpiewów liturgicznych.

Wśród malowideł są archaniołowie Michał i Gabriel, św. Jan Chryzostom i fresk z połowy VIII wieku, przedstawiający św. Annę w geście nakazującym milczenie wobec wielkiej tajemnicy macierzyństwa jej córki. Nad głową Anny i z prawej strony znajduje się bowiem napis grecki: Anna, Matka Bogarodzicy. 67 malowideł pokazanych na nowo w galerii Muzeum Narodowego w Warszawie pochodzi z kościoła katedralnego biskupów Faras, dużego ośrodka miejskiego w średniowiecznym królestwie Nobadii, na obszarach dzisiejszego Sudanu, gdzie chrześcijaństwo dotarło już około 548 roku. Władcy Nobadii, kontrolujący terytoria pomiędzy I a III kataraktą, przyjęli chrzest z rąk misjonarzy przysłanych z Konstantynopola przez cesarzową Teodorę. Odkrycie Polaków – ponad 120 przedstawień malarskich z VIII–XIV wieku, z których 67 znajduje się dziś w MNW – zostało okrzyknięte w latach 60. „cudem w Faras”. Nowa Galeria im. prof. Kazimierza Michałowskiego jest dziś jedyną w Europie ekspozycją średniowiecznego malarstwa nubijskiego z Doliny Nilu.

Wykonane na tynku techniką tempery przedstawienia świętych, miejscowych biskupów oraz Matki Bożej z Dzieciątkiem i archaniołów zostały zdjęte ze ścian i od 1972 roku były udostępnione publiczności. W nowej aranżacji zabytki ze starszego kościoła, wzniesionego w początkach VII wieku w tym samym miejscu, w którym sto lat później zbudowano katedrę, pokazane są w pierwszej części sali, przy wejściu. Tu znajduje się również makieta katedry, umożliwiająca zapoznanie się z jej architekturą, a także topograficznym układem malowideł znajdujących się w muzealnych zbiorach. Cyfrowa rekonstrukcja wnętrza katedry w technologii stereoskopowej 3D pozwala nam po raz pierwszy od ponad tysiąca lat wejść do nubijskiej świątyni. Ekspozycję uzupełnią pokazy filmów archeologicznych i fotografii archiwalnych poświęconych osobie prof. Kazimierza Michałowskiego, odkrywcy faraskiej świątyni i twórcy Galerii.

Wystawie stałej będzie towarzyszył bogaty program wydarzeń edukacyjnych: wieczorne spotkania czwartkowe, warsztaty familijne i pokazy filmowe. O sukcesach polskiej archeologii przypomną znani archeolodzy, wykładowcy, konserwatorzy i badacze.