Nowy numer 24/2021 Archiwum

Miejsce kaźni

Egzekucje były wykonywane przez powieszenie lub rozstrzelanie. IPN odnalazł kolejne ofiary dawnego więzienia „Toledo” na Pradze.

Wśród więźniów uchodziło za najsurowsze. Więzienie Karno-Śledcze Warszawa III Urzędu Bezpieczeństwa i NKWD istniało od chwili wejścia w 1944 r. wojsk sowieckich na Pragę. Dziś to teren Jednostki Wojskowej przy ul. 11 Listopada. Obok w latach 80. wyrosło współczesne osiedle. Ale do dziś widać mur, który po 1945 r. postawiono, wylewając beton bezpośrednio na szczątki ofiar.

Niebezpieczni dla władzy ludowej

– Spotykamy się dzisiaj w miejscu niezwykle ważnym dla historii Polski. Jest to dawne więzienie, które w pewnym momencie było nawet ważniejsze niż więzienie przy ulicy Rakowieckiej. Tutaj bowiem do 1948 r. wykonywano większość egzekucji – mówił 22 kwietnia prof. Krzysztof Szwagrzyk, wiceprezes IPN, pokazując miejsce prowadzenia prac poszukiwawczych na terenie więzienia „Toledo” w Warszawie. Więzienie było znane z wyjątkowo brutalnych przesłuchań. Przetrzymywano w nim i katowano żołnierzy Armii Krajowej, Narodowych Sił Zbrojnych oraz innych więźniów politycznych, których reżim stalinowski uznał za niebezpiecznych dla nowej władzy. Dyrektor Biura Poszukiwań i Identyfikacji wyjaśniał, że IPN od wielu miesięcy starał się określić miejsca, które według świadków mogą kryć szczątki ofiar komunizmu. Relacje – między innymi jednej z osób, które z dachu tego budynku oglądały egzekucje – mówiły wyraźnie, że były one wykonywane przez powieszenie, ale także przez rozstrzelanie w narożniku więzienia.

Bez trumien, bez szacunku

– To jest właśnie miejsce, przy którym się w tej chwili znajdujemy. Był mur rozgraniczający jednostkę wojskową i teren więzienia. To w tym narożniku wykonywano egzekucje, a także często grzebano ciała niektórych skazańców – pokazywał prof. Szwagrzyk. Zamordowanych nie chowano w żadnych trumnach. Wrzucani byli bezpośrednio do jam grobowych i przysypywani. Więzienie „Toledo” istniało do 1956 r. Miejsce, w którym grzebano szczątki, zostało wytypowane na podstawie analizy dokumentów, zdjęć lotniczych, a także relacji świadków. Wiosną 2020 r. Biuro Poszukiwań i Identyfikacji IPN zwróciło się z prośbą do administracji osiedla o możliwość obserwacji prac ziemnych w okolicy dawnego muru więziennego. Już po kilku dniach na terenie obok osiedlowego parkingu zostały ujawnione szczątki trzech osób. Po uzyskaniu odpowiednich zgód we wrześniu przystąpiono do badania okolicznego terenu. – Działania, które Instytut Pamięci Narodowej podjął tutaj w ubiegłym roku, doprowadziły do odnalezienia szczątków 18 osób, które naszym zdaniem uśmiercono pomiędzy 1944 a 1947 r. To, co Biuro Poszukiwań i Identyfikacji w tamtym roku odkryło, dało nam podstawy do tego, żeby stwierdzić z całą pewnością, że mamy do czynienia z ofiarami komunizmu. Dla katów było to doskonałe miejsce do ukrycia szczątków: otoczone terenami wojskowymi, nie tylko polskimi, ale również sowieckimi, w tym NKWD. Była zatem gwarancja, że nikt w tym miejscu nie będzie usiłował nawet dochodzić do prawdy – mówił prof. Krzysztof Szwagrzyk.

Odzyskają imiona?

IPN planuje kolejne prace, także na terenie ogrodu więziennego. Osoby osadzone w ówczesnym więzieniu w latach 40. ostrzegały żołnierzy pracujących w tej jednostce, że na tym terenie nie można głęboko kopać. – Jesteśmy w tej chwili na etapie oczyszczania ujawnionych szczątków. Na miejscu pracuje grupa specjalistów: zespół archeologów, dwóch antropologów, a także biolog sądowy. Mamy do czynienia ze szczątkami trzech osób, w tym z pewnością jednej kobiety i jednego mężczyzny. Kobieta zmarła w młodym wieku, mając ok. 20–25 lat. Mężczyzna zaś w wieku 35–40 lat. Po oczyszczeniu trzeciego grobu będziemy mogli powiedzieć więcej. Zostaną też pobrane próby do badań genetycznych. Mam ogromną nadzieję, że duży już zasób Bazy Materiału Genetycznego IPN pozwoli na zidentyfikowanie tych osób – zapowiedziała dr Magdalena Krajewska, naczelnik Wydziału Identyfikacji BPiI IPN.

« 1 »
oceń artykuł Pobieranie..

Wyraź swoją opinię

napisz do redakcji:

gosc@gosc.pl

podziel się

Zapisane na później

Pobieranie listy

Reklama