Fenomen Koptów

To właśnie Youhanna Matta był przewodnikiem po Egipcie dla autorów książki „Maryja. Biografia" Grzegorza Górnego i Janusza Rosikonia, którzy podążali śladami Świętej Rodziny. Na ich zaproszenie znawca Koptów przybył do Warszawy. Razem z prof. Barbarą Strzałkowską wziął udział w spotkaniu „Fenomen Koptów. Egipt, kraj ocalenia”.

  Książka z tekstem Grzegorza Górnego i fotografiami Janusza Rosikonie "Maryja. Biografia" otrzymała nagrodę w kategorii duchowość i świadectwo Stowarzyszenia Wydawców Katolickich. Agnieszka Kurek-Zajączkowska /Foto Gość

Prof. Strzałkowska, biblistka, teolog i od 22 lat towarzyszka pielgrzymów wyruszających do Egiptu, przybliżyła jego znaczenie dla chrześcijan.
- Egipt ma wymiar biblijny, apostolski, dziedzictwa myśli chrześcijańskiej pierwszych wieków i monastyczny. Kiedy tam wyruszamy, mamy tam czego szukać jako wyznawcy Chrystusa. Nade wszystko jest to pielgrzymka śladami Świętej Rodziny. To, co opisuje Ewangelia św. Mateusza, a potem dopowiada apokryficzna tradycja wczesnochrześcijańska, daje wiedzę, że Święta Rodzina przebywała w Egipcie, a Kościół miejscowy upamiętnia wszystkie te miejsca związane z jej obecnością - tłumaczyła, dodając, że Egipt jest jednym najczęściej w Piśmie Świętym wymienianym krajem biblijnego Izraela.

- Ziemia Święta była położona pomiędzy wielkimi cywilizacjami świata starożytnego, między Egiptem a Mezopotamią. To położenie "pomiędzy" jest niezwykle brzemienne w skutkach. Wielkie kultury i cywilizacje mocno wpływały na Biblię. Egipt wspominany jest w niej ponad 660 razy. Biblia nie chwali Egiptu za bardzo. Nigdzie nie są wspomniane jego piramidy. Mądrość egipska jest wspomniana kilkakrotnie, a raz wtedy, kiedy biblijny autor mówi „Mądrość egipska jest wielka, ale mądrość Salomona przewyższa mądrość egipską”. Jest wiec taki podwójny obraz Egiptu, z jednej strony to ziemia ucieczki, ale z drugiej jakby biblijnym autorom nie wypadało chwalić swojego dużego sąsiada. Korzystają oni z jego dziedzictwa, ale mówią o Egipcie oględnie - tłumaczyła prof. B. Strzałkowska.

- Egipt to ziemia mądrości, bogactwa, przypraw, wszystkiego, z czego Bliski Wschód słynie, a jednocześnie ziemia niewoli, ziemia, z której musieliśmy wyjść, żeby odkryć swoją tożsamość. Taka dychotomia w Biblii istnieje - dodała.

Youhanna Matta, członek Kościoła Koptyjskiego, jest jednocześnie naukowcem, który zajmuje się zgłębianiem dziejów, kultury i tradycji tego Kościoła, przybliżył ze szczegółami początki historii chrześcijaństwa w Egipcie. Mówił też o Szkole Aleksandryjskiej, monastycyzmie i męczeństwie Koptów.
- Kościół w Egipcie wydał tysiące męczenników. Przez wieki nie ustały prześladowania, ale bywały też chwile spokoju. Wielu interpretuje fakt, że chrześcijaństwo tutaj się nie wyginęło, mimo tych prześladowań - jako cud. Szczególnymi męczennikami byli św. Maurycy oraz 20 Koptów i 1 chrześcijanin zastrzeleni publicznie w Libii. Zostali oni kanonizowani przez Kościół Koptyjski, a później papież Franciszek włączył ich do Martyrologium Rzymskiego - przypomniał naukowiec.

Youhanna Matta tłumaczył, dlaczego Kościoły koptyjski i rzymskokatolicki nie są jednym organizmem.
- Kościoły aleksandryjski i rzymski stanowiły jedną całość, choć miały różnych przywódców, struktury, a także obrzędy i liturgię. To czyniło z nich bogatą i barwną mozaikę. Po V wieku ich drogi się rozdzieliły jako konsekwencja sporów podczas soboru, które dotyczyły boskiej i ludzkiej natury Jezusa. Według najnowszych badań naukowców wynikało to raczej z nieporozumień terminologicznych. Do tego doszły sprawy polityczne. W X wieku doszło do podziału na Kościół prawosławny i katolicki. Nałożyły się na to także podziały polityczne. Żadna z wielu prób nie skończyła się zjednoczeniem. Obecnie bardzo dobre relacje panują miedzy Kościołem rzymskokatolickimi a koptyjskim, są też dobre intencje zjednoczenia, ale nadal są różnice. Dotyczą one np. czyśćca, dogmatu o niepokalanym poczęci Maryi czy nieomylności papieża - mówił.

- Od dwóch lat kontakty są w fazie zamrożenia - dodał Grzegorz Górny.

Gość przyznał, że obecnie w Egipcie, mimo że nadal są utrudnienia, sytuacja Koptów poprawiła się.
- Znacznie została ułatwiona budowa i renowacja świątyń, z czym zawsze był problem. Rząd egipski jest nawet zainteresowany zakładaniem w każdym nowym mieście kościołów, przy współdzielonym koszcie. Można remontować stare świątynie. Jest łatwiej z podjęciem pracy w akademiach. Nadal istnieje ogromny obszar prześladowań, np. przy przyznawaniu stypendiów i obejmowaniu strategicznych stanowisk. Przejście na islam było i jest problemem - wymieniał.

- Pozwolono muzułmańskim budowniczym budować koptyjskie kościoły. Państwo uznało 21 męczenników za bohaterów narodowych. Państwo promuje i finansuje szlak Świętej Rodziny. Widać bardzo dużo zmian na przestrzeni ostatnich lat - uzupełnił Grzegorz Górny.

Spotkanie, które odbyło się pod patronatem „Gościa Niedzielnego”, przybliżało tło powstania książki „Maryja. Biografia”, która jest pierwszą tak obszerną, dobrze udokumentowaną i bogato ilustrowaną opowieścią o ziemskim życiu Matki Bożej. Reporter Grzegorz Górny i fotograf Janusz Rosikoń prowadzili dziennikarskie śledztwo odtwarzając przebieg Jej życia, rekonstruując wydarzenia sprzed dwóch tysięcy lat. Przejechali przez Ziemię Świętą, Egipt, Turcję, Grecję, spotykając się z historykami, biblistami i archeologami biblijnymi. Rozmawiali z naukowcami prowadzącymi wykopaliska archeologiczne w Nazarecie, badającymi autentyczność Domu Maryi w Loreto czy dokonującymi ekspertyz relikwii czczonych jako własność Matki Bożej.